Merkez maliyesinin en önemli gelir kaynaklarından olan Mukataa gelirleri nelerdir?

Merkez maliyesinin en önemli gelir kaynaklarından olan Mukataa gelirleri nelerdir?

 

Mukataa’ nın kelime anlamı kesişmek demektir. Osmanlı döneminde ise ekonomik anlamda devlete ait bir gelirin, yıllık peşin olarak devletten kiralanması anlamına gelir. Devletin vergi toplama usullerinden biridir. Mukataalardan gelen gelirler hiç kimseye dirlik olarak verilmeyip,gelirler doğrudan divan-ı hümayuna aktarılırdı. Emeviler devrinde uygulanmaya başlayan sistem Selçuklular döneminde de devam etmiştir. Devlet bütçelerinin gelir kaynakları genellikle avarız, cizyeve mukataa gelirleridir. Mukataa, aslında bir kiralama olup,  bedeli karşılıklı antlaşma ile belli olmaktaydı. Merkez maliyesinin en önemli gelir kaynaklarından biri olan mukataa gelirleri pek çok farklı alandan sağlanmaktaydı.

 

Maden, tuzla, darphane, gümrük, sipahi, silahtar gibi alanlar mukataa usulü ile devlete gelir getirirlerdi. Osmanlı Devletinde devlet memurlarının giderleri ve iltizamı açısından mukataa gelirlerine önem verilmiştir.  Mukataalar açık artırma ile belirlenir, en çok parayı teklif edenin ve nakit parayı ödeyene bırakılırdı. Mukataaların iltizam süresi üç yıl olarak belirlenirdi. Mukataa gelirlerinin üç farklı çeşidi vardı. Birincisi; mukataanın devlet memurlarınınidare ettiği şekildir. Burada görevli olan memura emin, bu idare şekline ise, emanetle idare adı verilirdi. Ayrıca mukataanın gelirini belirlemek amacıyla da bu yola başvurulmuştur. İkincisi; iltizam yolu ile idare edilir, iltizamla idare adı verilirdi. İltizamlar üç yıl süreli olur ama gerektiği taktirde altı, dokuz yıla kadar uzatılırdı. Mukataaların idaresinde kullanılan üçüncü yol ise; malikâneler olmuştur. Malikânelere verilen iltizam bütün bir yaşam süresince verilmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.