Maddenin Değişimi Konu Anlatımı 5. Sınıf Fen ve Teknoloji

ISI VE SICAKLIK

Günlük yaşantımızda ısı ve sıcaklık kavramlarını sıkça kullanırız. Isı insan oğlunun en önemli ihtiyaçlarından biridir.

Güneş ışığına bırakılan bir buz parçası yada katı margarin yağı ısı alarak erir. Yanmakta olan ateşin üzerine bırakılan et parçası ısı alarak pişer. Ocakta ısıtılan suyun sıcaklığı artar ve kaynamaya başlar. Isıtma yerine soğutma yapılırsa tersi olaylar olur.
Isı verilen maddelerin şekillerinde de değişiklikler olur. Yazın asfaltlarda kabarma, elektrik kablolarında sarkma, kışın ise büzülmeler olur.Ayrıca ısıtılan bazı maddelerden gazlar çıkarak değişik maddelere dönüşürler.
Bu olaylar, ısının madde üzerinde fiziksel ve kimyasal etkileri olduğunu gösterir. Isıtılan maddelerin, sıcaklığın değişimi, hal değişini, genleşme gibi olaylar fiziksel değişime örnek olarak verilebilir.

ISI VE SICAKLIK
Günlü hayatta bilindiği gibi, ısıtılan maddenin sıcaklığı artar, soğutulan maddelerin ise sıcaklığı azalır. Yani ısı ve sıcaklık birbiriyle ilgili fakat aynı şey değildir.Bu iki kavram birbirine karıştırılmamalıdır.
Hava ısısı 30 C tır. Cümlesi yanlış kullanılan bir cümledir. Doğrusu, “Havanın sıcaklığı 30 C tır” cümlesidir. Isı ile sıcaklık aynı nicelik değildir. Fakat sıcaklığın değişmesi için ısı alış verişinin olması gerekir.
Maddelerin her üç halinde de moleküller hareket ve titreşim halindedir. Dolayısıyla moleküllerin bir hızı yani kinetik enerjisi vardır. Sıcaklık madde moleküllerinin ortalama hızları ile orantılı fiziksel bir büyüklüktür.
Isı ise, moleküllerin kinetik enerjilerinin toplamı ile ilgili bir enerji çeşididir veya maddeye verilen yada maddeden alınan enerji çeşidine ısı enerjisi denir.
Sıcaklık birimi derece, ısı birimi ise kalori yada joule dir.
ISININ MADDE ÜZERİNDEKİ ÖNEMİ:

Günlük yaşantımızda ısı ve sıcaklık kavramlarını sıkça kullanırız. Isı insan oğlunun en önemli ihtiyaçlarından biridir.Güneş ışığına bırakılan bir buz parçası yada katı margarin yağı ısı alarak erir. Yanmakta olan ateşin üzerine bırakılan et parçası ısı alarak pişer. Ocakta ısıtılan suyun sıcaklığı artar ve kaynamaya başlar. Isıtma yerine soğutma yapılırsa tersi olaylar olur.Isı verilen maddelerin şekillerinde de değişiklikler olur. Yazın asfaltlarda kabarma, elektrik kablolarında sarkma, kışın ise büzülmeler olur.Ayrıca ısıtılan bazı maddelerden gazlar çıkarak değişik maddelere dönüşürler.

Bu olaylar, ısının madde üzerinde fiziksel ve kimyasal etkileri olduğunu gösterir. Isıtılan maddelerin, sıcaklığın değişimi, hal değişini, genleşme gibi olaylar fiziksel değişime örnek olarak verilebilir.
ISI VE SICAKLIK
Günlü hayatta bilindiği gibi, ısıtılan maddenin sıcaklığı artar, soğutulan maddelerin ise sıcaklığı azalır. Yani ısı ve sıcaklık birbiriyle ilgili fakat aynı şey değildir.Bu iki kavram birbirine karıştırılmamalıdır.
Hava ısısı 30 C tır. Cümlesi yanlış kullanılan bir cümledir. Doğrusu, “Havanın sıcaklığı 30 C tır” cümlesidir. Isı ile sıcaklık aynı nicelik değildir. Fakat sıcaklığın değişmesi için ısı alış verişinin olması gerekir.
Maddelerin her üç halinde de moleküller hareket ve titreşim halindedir. Dolayısıyla moleküllerin bir hızı yani kinetik enerjisi vardır. Sıcaklık madde moleküllerinin ortalama hızları ile orantılı fiziksel bir büyüklüktür.
Isı ise, moleküllerin kinetik enerjilerinin toplamı ile ilgili bir enerji çeşididir veya maddeye verilen yada maddeden alınan enerji çeşidine ısı enerjisi denir.
KARIŞIMLARI AYIRMA
Karışımları eleme, süzme, yüzdürme, dinlendirme, mıknatısla ayırma, buharlaştırma ve damıtma yöntemleriyle ayırabiliriz.
Eleme
Değişik irilikteki katı taneciklerden oluşan karışımları birbirinden ayırmak için eleme yöntemi kullanılır. Çakıl-kum, kepek-un, kömür-kömür tozu bu yöntemle birbirlerinden ayrılır.
Süzme
Katı taneciklerle karışmış sıvı maddeler süzme yöntemiyle birbirinden ayrılır. Yıkanmış pirinci haşlanmış makarnayı içinden yaprak tanecikleri olan çayı süzdürme yöntemiyle birbirinden ayırabiliriz. Ayrıca içme ve kullanma sularındaki katı taneciklerde süzülerek temizlenir.
Yüzdürme
Birbiriyle karışmış olan tanecikler yüzdürme yöntemiyle ayrılabilir. Samanla karışmış buğday, sapla karışmış mercimek, toprakla karışmış ıspanak bu şekilde birbirinden ayrılır.
Dinlendirme
Bir sıvı ve içine dağılmış katı tanecikleri dibe çöktürülerek birbirinden ayrılması, dinlendirme yöntemiyle yapılır. Bir bardağın içine bir miktar su koyup karıştırdığımızda bulanık bir karışım elde ederiz. Karışım bir süre beklettiğimizde toprağın dibe çöktüğünü saydam suyun üstte kaldığını görürüz.
Kentlerde kullanılan suların bir kısmı gölgelerden ve akarsulardan elde edilir. Taş ve toprakla karışmış durumdaki bu sular önce dinlendirme havuzlarına alınarak taş ve toprağın dibe çökmesi sağlanır.

Mıknatısla Ayırma

Demir gibi mıknatısın çektiği maddelerle karışmış başka maddeleri ayırmada mıknatıs kullanılır. Çöplerden demir türü maddeler mıknatısla ayrılır. Demir tozuyla karışmış toz şeker karışımını mıknatısla ayırabiliriz.

Buharlaşma
Bir sıvı madde ile karışmış başka bir maddeyi birbirinden ayırmak yada karışımı koyu bir kıvama getirmek için kullanılan bir yöntemdir.
Süt tozu sütteki suyun; deniz tuzu, özel havuzlara alınan deniz suyunun buharlaştırılmasıyla elde edilir. Salça, reçel, pestil, pekmez, marmelat yapılırken de buharlaşma yöntemi kullanılır.
Damıtma
Birbiriyle karışmış sıvıların ayrılmasında damıtma yöntemi kullanılır. Karışan maddelerin kaynama noktalarının farklı olmasından yararlanılır. Farklı kaynama noktasına sahip iki sıvıdan kaynama noktası düşük olan sıvı daha buharlaşmaya başlar ve ayrı bir kapta toplanarak yoğunlaştırılır. Böylece iki sıvı ayrılmış olur.
Rafinelerde petrol damıtılarak petrol gazı, benzin, gaz yağı, motorin, fuel oil, makine yağları ve asfalt elde edilir.
MADDENİN HALLERİ
Maddenin 3 Hali vardır.Katı,sıvı ve gaz hali.
1)MADDENİN KATI HALİ:
*Maddenin biçiminin belirli olduğu haldir.
*Taş,silgi,kalem..vb.maddeler katı maddelerdir.
*Katı maddelerin biçimi ve hacmi,bulunduğu kabın biçimine göre değişmez.

2)MADDENİN SIVI HALİ:
*Maddenin akışkan olduğu ve konulduğu kabın biçimini aldığı halidir.
*Su,ayran,kola,kolonya,benzin….vb.maddeler sıvıdır.
*Sıvı maddelerin hacmi, bulunduğu kabın hacmine göre değişmez….(ÇOK ÖNEMLİ)
*Sıvı maddeler yeterince ısı alırsa buharlaşır ve gaz halini alır..(ÇOK ÖNEMLİ)
3)MADDENİN GAZ HALİ:
*Gaz halindeki maddelerin tanecikleri birbirinden bağımsız hareket eder.Bu nedenle gaz maddelerdir.
*Bulundukları kabı tümüyle doldururlar.
*Bulundukları kabın biçimini alırlar.
*Kabın her yanına basınç yaparlar.
*Katı maddeleri oluşturan tanecikler arasında boşluk yok denecek kadar azdır.Gaz maddelerin tanecikleri birbirinden çok uzakta bulunurlar.,

Yukarıdaki bilgilere bakılırsa bu maddeler hayatımızda büyük önem taşıyorlar çünkü bu maddeler olmassa yağmur gibi değişik hava olayları ve çay gibi sıcak içcekelri içemezdik ve bir çok yemeği yiyemezdik.Bu maddeler sayasinde hayatımızdaki önemli olayları yapabiliyoruz.

MADDE
Yağmur:Bulutlardaki su buharı bir araya gelerek su damlacıklarını oluştururlar. Böylece yoğunlaşan su buharı yeryüzüne yağmur olarak iner.
Kar:Soğuk hava etkisiyle karşılaşan su buharı buz kristalleri haline gelir. Buz kristalleri birleşerek kar tanelerini oluşturur. Kar taneleri yeryüzüne iner (Eğer yeryüzü sıcaklığı suyun donma noktasında veya daha düşükse yağış kar şeklinde olur.).
Dolu:Su buharı bulutlardan yeryüzüne inerken soğuk havayla karşılaşınca bulutun üst katmanına sürüklenir katılaşır ve bir araya gelerek buz toplarını yani doluyu oluşturur.
Sis:Atmosferin yeryüzüne çok yakın kısımlarındaki su buharının yoğunlaşmasıyla oluşan buluta sis adı verilir. Yükseklerdeki bulutlar havanın soğumasıyla oluşurken sis soğuk olan yeryüzünün hemen üzerindeki havada bulunan su buharının yoğuşmasıyla meydana gelir.
MADDELER

1-Parlak-Mat

2-Saydam-Opak

3-Sağlam-Kırılgan

4-Esnek-Berk

5-Sert-Yumuşak

6-Pürüzlü-Pürüssüz

7-Kokulu-Kokusuz

8-Suyu Çeken-Suyu Çekmeyen

9-Mıknatısla Çekilen-Mıknatısla Çekilmeyen

10-Suda Batan-Suda Yüzen
ERİME, DONMA, VE KAYNAMA SICAKLIKLARI
MADDENİN AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLERİ

Kaynama Sıcaklığı

Saf maddelerin kaynama sıcaklıkları sabittir. Bu ne demektir? Saf maddelerin kaynama sırasında sıcaklıkları sürekli sabit sıcaklıkta kalır. Saf maddenin özelliğine göre maddenin kaynama sıcaklığı farklılıklar gösterebilmektedir. Örneğin suyun kaynama sıcaklığı 100 oC iken demirin 3000 oC, altının ise 2970 oC dir.Su demir altın saf maddedirler.Bu nedenle bu maddelerin kaynamaları sırasında sıcaklıkları sabit kalır.Yani suyun kaynamaya başladığı sıcaklık 100 oC.Kaynama esnasında su,tamamen buharlaşıp yok oluncaya dek sıcaklığı yine 100 oC
Dir.

Erime ve Donma Sıcaklığı

Maddeler doğada farklı hallerde bulunmaktadır.Bu hallerden biri de maddenin katı halidir.Bir sıvı soğutularak yani dışarı ısı vermesi sağlanarak katı hale geçmesi olayına donma denir.Donmanın gerçekleştiği bu noktaya donma noktası denir.Katıların ısı alarak sıvı hale geçmesine erime denir.Erimenin olduğu sıcaklığa da erime noktası denir.BİR KATININ ERİME VE DONMA NOKTASI AYNIDIR.
Yani bu sıcaklıkta katı ve sıvı karışmış haldedir.
Saf katı ve sıvınınbir arada bulunduğu erime-donma noktasında sıcaklık sabit olarak kalır.Örneğin buz eriyerek su haline geçerken erime noktasında buz tanecikleri ve subirarada bulunur. Suyun içindeki buzların tamamı erimediği sürece suyun sıcaklığı sabit kalır. Su için bu sıcaklık sıfırdır.
MADDELER
Parlak- Mat:Bazı maddeler ışıkta parlar. Böyle maddelere parlak madde denir. Bazı maddeler ise ışıkta parlamaz. Böyle maddelere mat madde denir.
Örneğin;cam, altın, elmas parlak, tuğla, tahta mat maddedir.
Saydam – Opak:Işığı geçiren maddelere saydam madde denir. Cam, hava, su vb.
Işığı geçirmeyen maddelere opak madde denir. Demir, ağaç, tahta vb.
Işığı az geçiren maddelere yarı saydam madde denir. Buzlu cam, yağlı kağıt, tül vb.
Sağlam–Kırılgan:Dışarıdan aldığı etkiyle çabuk kırılan ve zarar gören maddeler kırılgan, dayanıklı maddeler ise sağlam olarak nitelendirilir.
Çelik kapı sağlam, cam bardak kırılgan maddelerdir.
Esnek – Berk:Dışarıdan bir etki olduğunda bükülerek şekli değişen, daha sonra tekrar eski haline dönebilen maddelere esnek maddeler denir. Lastik, sünger vb.
Dışarıdan gelen etki sonucunda bükülmeyen maddelere berk maddeler denir. Cam gibi.
Sert – Yumuşak:Kolayca şekil verebildiğimiz maddeler yumuşak maddelerdir. Pamuk, sünger, hamur vb.
Şekil verilmesi zor olan maddelere sert madde denir. Taş, demir vb.
Pürüzlü – Pürüzsüz:Taş, tuğla, toprak, ağaç gövdesi pürüzlüdür.
Cilalı masa, cam, buz, televizyon ekranı pürüzsüzdür.
Kokulu-Kokusuz:Çiçek, meyve, kolonya, çamaşır suyu kokulu, su altın ve demir kokusuzdur.
Suyu Çeken – Suyu Çekmeyen:Havlu, peçete, kağıt, pamuk suyu çeken maddelerdir.
Şemsiye, yağmurluk, naylon poşet gibi maddeler suyu çekmezler.
Mıknatısla Çekilen – Mıknatısla Çekilmeyen:Demir, nikel, kobalttan oluşan maddeler mıknatıs tarafından çekilir.Toplu iğneyi, demir ataşı mıknatıs çekerken; camı, lastiği, tahtayı çekmez.
Suda Batan – Suda Yüzen:Taş, cam şişe suda batarken, odun talaşı, plastik ördek şişirilmiş balon suda yüzer.

Sponsorlu Bağlantılar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir