Canlılar Dünyası Konu Özeti 5. Sınıf Fen Bilimleri

Sponsorlu Bağlantılar

Çiçeksiz Bitkiler
Çiçeği olmayan bitkilere “çiçeksiz bitkiler” denir. Çiçeksiz bitkilerde kök, gövde ve yaprak gibi organlar iyi gelişmemiştir.Genellikle suda yaşarlar. Karada yaşayanlar da nemli bölgeleri severler. Damarlı ve damarsız olanları vardır. Çiçekli bitkilere su yosunları, kara yosunları,eğrelti otları, likenler, kibrit otları ve at kuyrukları örnek olarak verilebilir.
Su yosunları (Algler) : Denizlerde ve tatlı sularda yaşarlar. Kök, gövde ve yaprak gibi organları yoktur. Köksü uzantılarla (rizoit) tutunurlar. Damarsızdırlar. Bir hücreli ve çok hücreli olabilirler. Çok hücreli olanlar “tal” adı verilen hücre topluluğundan oluşurlar. Yapılarında klorofil bulunduğu için fotosentez yaparak besinlerini sağlarlar. Yapısında bulundurduğu pigment maddesinin türüne göre mavi, yeşil, kırmızı ve esmer renkli su yosunları vardır. Tal hücresinin çekirdeği arka arkaya bölünerek dört veya daha fazla hücre meydana gelir. Bu hücreler ana hücreden ayrılırlar. Üzerlerindeki kirpiksi uzantılarla su içinde bir süre yüzdükten sonra bir yere tutunurlar. Tutundukları yerde çimlenerek yeni tali oluştururlar. Bu şekildeki üremeye “eşeysiz üreme” denir.

Eğrelti otları : ( AŞK MERDİVENİ)En gelişmiş çiçeksiz bitkilerdir. Kök, gövde ve yapraklar bulunur. İletim boruları bulunduğundan damarlıdırlar. Eğrelti otları ormanlarda ağaç diplerinde, nemli yerlerde ve dere kenarlarında yetişirler. Eğrelti otları geniş yapraklarının altında kahverengi spor keselerindeki sporların rüzgar veya başka etkilerle çevreye yayılıp çimlenmesiyle eşeysiz ÇOĞALIR.

 

Çanak Yaprak
Çiçeğin en dıştaki kısmı, çanak yapraktır. Çiçeğin tomurcuğunu korur. Yeşil renklidir.
Taç Yaprak
Değişik renklerde ve kokulu olan yapraklardır.
Erkek Organ
Dişi organların çevresinde bulunur. İpçik ve başçık denilen bölümlerden oluşmuştur. Başçıklar içinde çiçek tozları (polenler) vardır. Polenler erkek üreme hücreleridir. Başçıklar olgunlaşınca çatlar ve çevreye çiçek tozları saçılır.

Dişi Organ
Çiçeğin tam ortasındadır. Yumurtalığın içinde döllenebilen ve gelişerek tohumu oluşturan dişi eşey (üreme ) hücreleri bulunur.

a) Kök
Genellikle toprak altında bulunur. Bitkiyi toprağa bağlar. Topraktan su ve suda çözün¬müş madensel maddelerin emilmesini sağlar. Gerektiğinde besin ve su depolar.
b)Gövde
Bitkilerin çoğunlukla toprak üstünde kalan bölümüdür. Bitkinin gövdesi; dal, yaprak, tomurcuk ve meyve gibi organları taşır. Bitkiyi dik tutar ve yaprakların ışığı almasını sağlar. Köklerde emilen su ve madensel maddeleri yapraklarına iletir. Bazı gövdeler su ve besin depo eder.
c) Yaprak
Yapraklar solunum, terleme, besin oluşturma ve boşaltım yaparlar.
d) Çiçek
Çiçekli bitkilerde çoğalma görevini yapan organa çiçek denir.

Başlıca 3 türlü kök vardır.
1) kazık kök 2) saçak kök 3) depo kök

KAZIK KÖK: Köklerden biri çok gelişmiş ve uzamıştır. Ana köke bağlı diğer kökler ince ve zayıftır. Domates, biber, fasulye ve ağaçların kökleri kazık kök biçimindedir.

SAÇAK KÖK: Ana kök yerine yan kökler gelişmiştir. Bu yan kökler püskül biçimde toprağa yayılır. Çayırlarda yetişen otlar, buğday, arpa, mısır, soğan gibi bitkilerin kökleri saçak köktür.

DEPO KÖK: Kimi bitkilerin kökleri besin biriktirir. Şeker pancarı, havuç, turp gibi bitkilerin kökleri depo köktür.

GÖVDE

Bitkide ,kökten sonra oluşan ikinci organ gövde dir.Bitkilerin genellikle toprak üstünde bulunan kısmıdır.Gövde, bitkinin toprak üstünde görünen dal,yaprak ve meyve gibi kısımlarını taşıyan yapıdır.
Gövdenin Görevleri
1-Bitkiyi dik tutarak;yaprak,çiçek ve meyveleri taşır.
2-Kökün emdiği su ve madensel tuzları bitkinin tüm kısımlarına iletir.

1) OTSU GÖVDE ( OT)
2) ODUNSU GÖVDE (AĞAÇ)
3) SARILICI GÖVDE ( SARMAŞIK)
4) SÜRÜNÜCÜ GÖVDE ( KARPUZ)
5) YUMRU GÖVDE ( PATATES)

Otsu gövde : Bir yıllık bitkilerin ince, zayıf ve yeşil renkli gövdeleridir. Örnek: Sebzeler, buğday. Çimen otsu gövdedir. Tek yıllıklı bitkiler otsu gövdeye sahiptir. pa, mısır, so

2) ODUNSU GÖVDE
ODUNSU GÖVDE: Çok yıllık bitkilerin gövdeleridir. Gövde kalın, sert ve dayanıklı yapıdadır. Kahverengi ve esmer renklidir. Gövdenin dışı cansız kalın bir kabuk ile kaplıdır. Gövde her yıl enine kalınlaşarak yaş halkalarını oluşturur. Gövdenin uzamasını tepe tomurcuğu sağlar. Çam, ceviz, göknar, elma, armut gibi ağaçların gövdeleri odunsu gövdedir.
sedir çam köknar

kestane ağacı ve meyvesi

3) SARILICI GÖVDE
Sarılıcı Gövde : Gövdesi ince, zayıf ve uzundur. Tutunma kökleriyle bir desteğe sarılarak güneşe doğru büyürler. Sülük adı verilen ince uzantılarıyla kazığa veya başka bir bitkiye tutunarak sarılan gövde tipidir.
Örnek : Sarmaşık, fasulye, asma.
SARMAŞIK

FASULYE

4) SÜRÜNÜCÜ GÖVDE
Sürünücü Gövde:Toprak üzerinde dik durmayan, sürünen gövdedir.
Örnek: Kavun,karpuz ve çilek.
KAVUN

KARPUZ

ÇİLEK

5) YUMRU GÖVDE

Rizomlular, kök benzeri gövdeye sahip bitkilerdir. Gövde; köklerini aşağı, çiçeklerini ve kendisini yukarı yönlendirerek toprak altında gelişir. patates, zencefil , yer elması gibi.
Alüvyal ve kumlu topraklarda iyi yetişir. Bütün bölgelerimizde tarımı yapılabilir. En fazla tarımı İç Anadolu Bölgesinde gelişmiştir ( Nevşehir). Ayrıca Ödemiş-İzmir, Sakarya, Trabzon, Erzurum diğer önemli patates üretim merkezlerimizdir.

patates zencefil yer elması
YAPRAK

yaprak damarları

1) SOLUNUM ORGANI
2) BOŞALTIM ORGANI
3) TERLEME ORGANI
4) BESİN YAPAR (MUTFAK)

1) SOLUNUM YAPAR
Bitkiler solunum yaparken havadan oksijen alıp , karbondioksit verirler.
Bitkiler besin yapmak için ise havadan karbondioksit alıp oksijen verirler.
Gündüz vakti odamıza çiçek konabilir, ama gece konamaz !

2) BOŞALTIM YAPAR
Bütün canlılar gibi bitkiler de boşaltım yapar. Sıvıyı terleyerek atar. Katıyı ise yaprağında biriktirerek , yağrağını dökmek suretiyle boşaltım yapar. Yaprağını dökmeyen bitki yoktur. Sadece çam ağaçları birkaç yılda bir döker ama döker.

3) TERLEME ORGANI
Bitkiler ısısını terleyerek ayarlar.Fazla ısıyı da terleyerek ayarlar.

4) BESİN YAPAR ( MUTFAK )
fotosentez
su + karbondioksit güneş ışığı besin + oksijen

Bitkiler köklerindeki emici tüy yardımı ile topraktan su ve mineral maddeleri alır. Yaprakları aracılığı ile de havadan karbondioksiti alır. Bunları yaprağında güneş ışığı ile birleştirerek besin ile oksijen üretir. Bu olaya fotosentez denir. Foto ışık , sentez birleştirme demektir. Fotosentez ışık ile birleştirmedir. Neyi birleştirme ? su ve mineraller ile karbondioksitin birleştirilmesidir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir