Bir Ülke Bir Bayrak 5. Sınıf Sosyal Bilgiler

TOPLUM KURALLARI

Toplum, bireylerden oluşur. Toplum içinde
bireyler sürekli birbirleriyle iletişim hâlindedirler. Toplumda da toplumsal yaşamı düzenleyen kurallar vardır. Eğer bu toplumsal yaşamı düzenleyen kurallar olmasaydı toplumda bir düzen oluşmazdı.
Toplumsal yaşamı düzenleyen kurallar yazısız ve yazılı kurallar olmak üzere ikiye ayrılır.

I – YAZISIZ KURALLAR:

* Örf ve adetler, * Gelenek * Görenekler,
* Görgü kuralları, * Ahlak kuralları yazısız yasalardır.

Yazısız Kurallar

1 – Bu kurallar toplum içindeki davranışlarımızı
düzenleyen saygı ve sevgiyi temel alan kurallardır.
2 – Bu yasalar, kişilerin davranışlarını iyi – kötü, doğru – yanlış ,olumlu – olumsuz olarak değerlendirirler.
3 – Bunlara uymayan kişiler toplum tarafından ayıplanır ,kınanır.
4 – Onlarla kimse arkadaşlık etmez, konuşmak
istemez. Bu kişiler yalnız kalır.
5 – Bu kurallara uymayan kişiye devlet ceza
vermez. Ancak bu kişilere toplum hoş gözle bakmaz,ayıplar ve dışlar. 6 – Toplum içinde kendiliğinden doğar.
7 – Davranış biçimleri ile nesilden nesle geçer
ve süreklilik kazanır.
8 – Toplumdan topluma değişiklikler gösterebilir.

1 – Örf ve Âdet:
Toplumun bireylerden beklediği davranışlardır. Örf ve âdetler toplumun saygı duyulmasını istediği değerlerden oluşur.

2 – Gelenek:
Bir toplumda, bir toplulukta saygın tutulup
kuşaktan kuşağa iletilen, yaptırım gücü olan alışkanlıklar, bilgi, töre ve davranışlara gelenek denir.

3 – Görenek:
En sade tanımıyla bir şeyi görüle geldiği gibi yapma alışkanlığı olan görenek, öteki sosyal alışkanlık gibi gerekli ve uygun görülenleri kapsar.
* Göreneklerin mutlaka yerine getirilmesini istemez. * Göreneğin örfe, âdet, geleneğe bakarak yaptırım gücü daha zayıftır.

4 – Ahlâk:
Toplumun iyi ve doğru kabul edilen davranışları yapmak kötü ve yanlış kabul edilen davranışları yapmamaktır.

II – YAZILI KURALLAR:

* Anayasa
* Kanun (yasa)
* Tüzük
* Yönetmelik

1 – Toplum hayatını düzenleyen yazılı hukuk
kurallarıdır.
2 – Bunlar anayasa, kanun, tüzük veyönetmelik adlarını alırlar.
3 – Bu hukuk kuralları, hem bireylerin birbirleriyle hem de devletle olan ilişkilerini düzenler.
4 – Bunlar toplumdaki bireylerin uyması zorunlu olan kurallardır.
5 – Hiç kimse yasaların düzenlediği bu kurallara uymama hakkına sahip değildir.
6 – Hukuk kuralları herkes için geçerli olan
genel kurallardır. Kişilere göre farklı uygulanmaz.
7 – Yazılı kuralları devlet koyar.
8 – Yurttaşlar bu kurallara uymak zorundadırlar. Uymayanlar devlet tarafından belirlenen suç özelliğine göre cezalandırılırlar.

1 – ANAYASA:

* Yazılı kuralların en önemlisi anayasadır.
* Anayasa, bir devletin yönetim biçimini belirten, vatandaşların temel haklarını tespit eden yazılı belgedir.
* Anayasa devletin temel kanunudur. Bu bakımdan yasa, tüzük ve yönetmeliklerden önce
gelir.
* Hiçbir kanun anayasaya aykırı olamaz.
* Anayasa devletin temel niteliklerini tanımlar ve
vatandaşların hak ve özgürlüklerini belirtir.
* Yasa ise, devletin yasama organı tarafından
anayasaya uygun olarak hazırlanmış, herkesin
uymak zorunda olduğu yaptırıma bağlı kurallardır.

Anayasalarımız

1 – 1921 Anayasası 2 – 1924 Anayasası 3 – 1961 Anayasası 4 – 1982 Anayasası : Bugün kullandığımız anayasamızdır.

Anayasamızın değiştirilemeyecek maddeleri:
Madde–1: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.

Madde–2: Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, mili dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir.

Madde–3: Türkiye devleti, ülkesi ve milletiyle
bölünmez bir bütündür. Dili Türkçe’dir. Bayrağı, şekli kanunda belirtilen, beyaz ay yıldızlı al
bayraktır. Milli marşı “İstiklal Marşı’dır. Başkenti
Ankara’dır.

CUMHURİYETİN TEMEL ORGANLARI

Devletin bu temel görevlerini yerine
getirmesi için üç temel organ oluşturmuştur.
1 – Yasama,
2 – Yürütme
3 – Yargı

1 – Yasama Organı:

* “Yasama” kanun yapma demektir.
* Anayasamızda yasama görevi Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) verilmiştir.
* TBMM millet tarafından seçilen 550 milletvekilinden oluşur.
* Milletvekili seçimleri 5 yılda bir yapılır.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin Görev ve
Yetkileri:
* Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak.
* Bakanlar Kurulunu ve bakanları denetlemek.
* Para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek.
* Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak.
* Genel ve özel af ilânına karar vermek

2 – Yürütme Organı:

* Yürütme, kanunlara uygun bir şekilde ülkenin
yönetilmesi demektir.
* Anayasamıza göre yürütme görevi Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kuruluna aittir.
* Bakanlar Kurulunun başkanı başbakandır.

Cumhurbaşkanı ;
* Cumhurbaşkanı devletin başıdır. * Türkiye Cumhuriyeti’ni ve Türk milletinin birliğini temsil eder.
* Cumhurbaşkanı halk tarafından seçilir.
* Görev süresi beş yıldır. Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir.
* TBMM üyeleri içinden veya Meclis dışından aday gösterilebilmesi için yirmi milletvekilinin yazılı teklifi gerekir.

Cumhurbaşkanının Görevleri

* Kanunları yayınlamak,
* Kanunları tekrar görüşülmek üzere TBMM’ye geri göndermek .
* Başbakanı atamak ve istifasını kabul etmek,
başbakanın teklifi üzerine bakanları atamak ve
görevlerine son vermek.
* Milletler arası antlaşmaları onaylamak ve
yayımlamak,
* Genelkurmay Başkanını atamak,
* TBMM adına Türk Silahlı Kuvvetlerinin
Başkomutanlığını temsil etmek.
* Yükseköğretim kurulu üyeleri ile üniversite
rektörlerini seçmek,
* Yüksek yargı organlarının üyelerinin bir
kısmını ya da tamamını seçmek.
Bakanlar Kurulu:
* Bakanlar Kurulu, başbakan ve bakanlardan
kurulur.
Başbakan:
* Cumhurbaşkanınca, Türkiye Büyük Millet
Meclisi üyeleri arasından (genellikle seçimlerde en
çok oyu almış siyasi partinin genel başkanı) atanır.
* Bakanlar Kuruluna başkanlık eder. Bakanlıklar
arasında işbirliğini sağlar:
Bakanlıklar:
* Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri veya
milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar
arasından Başbakanca seçilir ve Cumhurbaşkanınca
atanır.
* Her bakan, başbakana karşı sorumlu olup
ayrıca kendi yetkisi içindeki işlerden ve emri
altındakilerin eylem ve işlemlerinden sorumludur.

Yargı Organı:

* Devletin yargı görevi, anayasamıza göre
bağımsız mahkemelerce yürütülür.
* Mahkemeler bağımsızdır.
* Hiçbir organ, makam, kurum veya kişi yargı
yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve
hâkimlere;
* Emir ve talimat veremez,
* Genelge gönderemez,
* Tavsiye ve telkinde bulunamaz.
* Yasama ve yürütme organları da, mahkeme kararlarına uymak zorundadır.
Ülkemizde görev yapan yüksek mahkemeler

* Anayasa Mahkemesi
* Yargıtay,
* Danıştay
* Askeri Yargıtay
* Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
* Uyuşmazlık Mahkemesi
* Sayıştay

DEMOKRASİ VE YÖNETİM

Cumhuriyet yönetimi demokrasiye dayalıdır. Halk, kendi kendini yönetir. Kendi özgür iradesiyle seçtiği yöneticilere yetki verir. Yöneticilerin yetkileri de yasalar tarafından belirlenmiştir.

Demokrasi ,birbirinin düşünce ve davranışlarına hoşgörülü, toplum kurallarına saygılı, özgür ve yasalar önünde eşit olan insanların yaşam biçimidir. * Ülkemiz demokrasiyle yönetilmektedir.

1 – Demokrasinin temelinde özgürlük ve eşitlik
vardır. Ülkemizde haklarımız T.C. Anayasası ile
belirlenmiş ve korunma altına alınmıştır. Kanunlar önünde herkes eşittir.

2 – Demokrasi Ulusal egemenliğe dayanır. Egemenlik , halkın kendi kendini yönetme yetkisini elinde bulundurmasıdır.

Soru : Demokrasinin ilkelerini maddeler halinde yazınız.
Cevap :
* Kişisel haklara saygı
* Yasalar önünde eşit hak
* Çoğunluğun yönetimi
* İfade özgürlüğü
* Hukukun üstünlüğü
* Serbest ve düzenli seçimler

MERKEZİ YÖNETİM

* Devletin yönetimi; merkezi yönetim ve yerel yönetim olmak üzere ikiye ayrılır.
* Ülkemizde devletin yönetim yapısı yasalarla belirlenmiştir.

Merkezi yönetim, devlet işlerinin başkentten
yönetildiği idari sistemdir.
* Ülkemizin başkenti Ankara’dır. Bu nedenle ülkemizin merkezi yönetim birimleri Ankara’da bulunur.
* Ülkemizde merkezi yönetimin başında
Cumhurbaşkanı, Başbakan ve Bakanlar Kurulu
bulunmaktadır.

Cumhurbaşkanı:
* Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin başıdır.
* Türkiye Cumhuriyeti’ni ve Türk milletinin
birliğini temsil eder.
* Türkiye Cumhuriyeti’nin içeride ve dışarıda temsilcisidir.

Başbakan:
* TBMM üyeleri arasından cumhurbaşkanı
tarafından atanır.
* Bakanlar Kurulunun (hükümetin) başkanıdır. * Bakanlar arasında iş birliğini sağlar.

Bakanlar Kurulu:
* Başbakan ve bakanlardan oluşur.
* Bakanlar Kurulu’na hükümet de denir.
* Bakanlar, başında bulundukları bakanlıkların en yüksek yöneticileridir.
* Bakanların listesi, Başbakan tarafından
milletvekilleri arasından oluşturulur.
* Bakanlar Kurulu Cumhurbaşkanı’nın onayından sonra göreve başlar.
* Bakanlar Kurulu, çalışmalarında TBMM’ye karşı sorumludurlar.
YAŞADIĞIMIZ YERİN YÖNETİMİ

Ülkemiz, devletin hizmetlerini her yere daha rahat götürebilmesi için , il ve ilçelere ayrılmıştır.
Türkiye’de 81 ile bağlı olan toplam 923 ilçe bulunmaktadır.

İL YÖNETİMİ
* İllerde merkezi yönetimin temsilcisi validir. * Bulundukları yeri devlet adına yönetirler. * İl ve ilçelerin sınırları içinde bulunan köylerden hem valiler hem de kaymakamlar sorumludur.
* Her bakanlığın il ve ilçelerde müdürlükleri, müdürleri, kamu hizmetlerini yürütecek daire ve kurumları vardır.
* Bakanlığın çıkardığı yasa ve yönetmelikleri uygularlar.
* İller yasa ile kurulur. Ülkemizde 81 tane il vardır.
Vali
* İlde yönetimin başıdır. Aynı zamanda ilde devletin, hükümetin yani bakanlıkların temsilcisidir. * Bakanlar Kurulu kararı ve cumhurbaşkanının onayı ile atanır.
* İlde yasaları ve hükümet emirlerini uygular.
* İl merkezi yönetimi içindeki kuruluşlar
arasında iş birliğini sağlar.

İlde Bulunan Müdürlükler
* Milli eğitim Müdürlüğü,
* Sağlık Müdürlüğü,
* Emniyet Müdürlüğü,
* Tarım İl Müdürlüğü gibi.
* Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü * Kültür ve Turizm Müdürlüğü * Defterdarlık

İLÇE YÖNETİMİ

* İlçeler illere bağlı idari birimlerdir. * İlçe yönetimin başında kaymakam bulunur. * Valiye bağlıolarak görev yapar. * Kaymakam, yasalarla kendine verilen görevleri yerine getirir. * Kendisine bağlı kuruluşları denetler, bunlar arasında iş birliği sağlar.
* Askeri kuruluşlar ve yargı kuruluşları
kaymakamın denetimi dışındadır.
* Kaymakamın görevlendirilmesi, İç İşleri
Bakanlığı ve cumhurbaşkanının onayı ile gerçekleşir.

BUCAK YÖNETİMİ

Bucak: Coğrafya, ekonomi, güvenlik ve mahalli hizmetler bakımından aralarında ilişki bulunan kasaba ve köylerden meydana gelen yönetim birimlerine “bucak” denir.
* Bucak müdürleri tarafından yönetilir. * İç İşleri Bakanlığı tarafından atanır.

YEREL YÖNETİMLER

İllerde, ilçelerde ve köylerde yaşayanlara o bölgelerin gerektirdiği bazı hizmetlerin götürülmesini sağlamak amacı ile kurulan yönetim örgütlerine “yerel yönetimler” denir.

1 – BELEDİYE YÖNETİMİ

* Nüfusu 2000’in üzerinde olan yerler ile nüfuslarına bakılmaksızın il ve ilçe merkezlerinde
halkın temel ihtiyaçlarını karşılamak üzere hükümet
kararıyla kurulmuş yerel yönetim birimidir. * Bir şehrin belediye başkanı o şehirde oturan insanlar tarafından seçilir.

2 – İL ÖZEL İDARESİ

* İlin yerel ihtiyaçlarını karşılamak üzere
oluşturulmuştur. * Bu hizmetlere mali gücü oranında katkıda bulunur. * İl özel idare müdürü, özel idareyi vali adına yönetir
3 – KÖY YÖNETİMİ

* Köy, en küçük yönetim birimleridir.
* Köy yönetiminin başında muhtar bulunur.
* Muhtar yerel seçimlerle belirlenir. * Devletin kendisine verdiği görevleri yapar.

BAKANLIKLAR

1 – İç İşleri Bakanlığı
2 – Adalet Bakanlığı
3 – Milli Eğitim Bakanlığı
4 – Sağlık Bakanlığı
5 – Dış İşleri Bakanlığı
6 – Maliye Bakanlığı
7 – Milli Savunma Bakanlığı
8 – Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı
9 – Bayındırlık ve İskan bakanlığı
10 – Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
11 – Sanayi ve Ticaret Bakanlığı
12 –Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı
13 – Kültür ve Turizm bakanlığı
14 – Çevre ve Orman bakanlığı
15 – Ulaştırma Bakanlığı
1 – Aşağıdaki davranışlardan hangisi bir yasal zorunluluktur?

A) Düğünlerde takı takmak. B) Komşuları rahatsız etmeden müzik dinlemek C) Toplu taşıma araçlarında büyüklere yer vermek D) Trafik kurallarına uymak
2 – * İl Sağlık Müdürlüğü,
* İl Emniyet Müdürlüğü,
* Tarım İl Müdürlüğü gibi.
* İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü

Yukarıdaki tabloda verilen müdürlükler seçeneklerde verilen kurumlardan hangisine bağlıdır?

A) Başbakanlık B) Cumhurbaşkanlığı C) Valilik D) TBMM

3 – Aşağıdakilerden hangisi valilerin resmî görevlerinden biri değildir ?

A) Resmî bayramlarda törene katılarak hükûmeti temsil etmek
B) Hükümetin emirlerini ve yasaları uygulamak
C) İl merkezî yönetimi içinde yer alan kuruluşlar arasında iş birliğini sağlamak
D) Açılış törenlerine katılmak
4 – Devletin başıdır. TBMM tarafından seçilir.
Türkiye Cumhuriyeti’ni ve milleti temsil eder. Yasaları yayınlatmak. Uluslararası antlaşmaları onaylamak. Yüksek dereceli memurları atamak.

Yukarıda tanımlanan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

A) Cumhurbaşkanı B) Meclis Başkanı C) Başbakan D) Vali

5 – Aşağıda verilen bakanlık ve sorumluluk alanı ile ilgili birim eşlemelerinden hangisi doğrudur?
A) Millî Eğitim Bakanlığı – Müzeler B) Maliye Bakanlığı – Hastaneler C) Kültür ve Turizm Bakanlığı – Ormanlar D) İçişleri Bakanlığı – Emniyet
6 – Aşağıdakilerden hangisinin toplumsal yaşamımızın düzenlenmesinde etkileri görülür?
I. Kanunlar
II. Ahlak kuralları
III. Gelenek ve görenekler
IV. Örf ve adetler

A) Yalnız I B) I – II
C) I – II – III – IV D) II – III – IV

7 – Aşağıdakilerden hangisi yazılı kurallardandır ?

A) Trafik kuralları B) Asker uğurlama törenleri C) Yalan söylememek. D) Düğünlerde takı takmak

8 – “ …………… devletin işleyişini gösteren ,toplumun huzuru ve birliği için hazırlanmış kurallar bütününe denir.” Cümlede noktalı yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir ?

A) Kanun B) Anayasa C) Yargı D) Kural

9 – Toplumun mutlu ,güven birlik ve beraberlik içerisinde ,saygı ve sevgi dolu bir yaşam sürdürmesi için aşağıdaki kurallardan hangisi daha etkilidir ?

A) Ahlak kuralları B) Yazısız kurallar C) Yazılı kurallar D) Örf ve adetler

Sponsorlu Bağlantılar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir